کتاب« تصویر شیعه در دائره المعارف امریکانا» ترجمه و نقد مقالات شیعی دائره المعارف امریکانا است که زیر نظر محمود تقی زاده داوری تهیه و توسط شرکت چاپ و نشر بین الملل منتشر و در اختیار علاقه مندان به مباحث شیعی قرار گرفته است. بخش اصلی این کتاب ترجمه مقالات مربوط به موضوع شیعه در دائره المعارف امریکانا است که در پایان بسیاری از مقالات اصلی، نقدهایی از صاحب نظران مختلف در حوزه های مربوطه هم چاپ شده است. برای 93 مقاله برگرفته و ترجمه شده از دائره المعارف امریکانا، 12 کارشناسان و صاحب نظر در حوزه شیعه شناسی نقد و نظر نوشته نوشته اند که این افراد عبارتند از محسن الویری، حیمد پارسانیا، محمود تقی زاده داوری، محمدرضا جباری، محسن رضوانی، ابوالفضل ساجدی، نعمت الله صفری، محمدرضا غفوریان، محمد فتحعلی، منوچهر محمدی، عبدالمحید ناصری داودی و محمدهادی یوسفی غروی.
در ابتدای کتاب، محمود تقی زاده داوری به این نکته اشاره کرده است که ترجمه مقالات شیعی دائره المعارف های بزرگ انگلیسی از مرداد ماه سال 1380 در مرکز مطالعات و تحقیقات شیعه شناسی در قم آغاز گردید تا زمینه آشنایی محافل علمی داخلی با دیدگاه های مستشرقین و سپس باب نقد و بررسی و تبادل نظر بعدی با آنان را فراهم آورد.
کتاب حاضر به این موضوع هم یادآوری می کند که آشنایی غربیان با شیعیان به دوران جنگ های صلیبی در قرون وسطی بازگشت می کند. وقایع نگار معروف این جنگ ها، ویلیلم تیری، اسقف اعظم شهر تیره(متوفی 1186م) امامیه را فرقه ای معرفی نمود که معتقد به نبوت علی (ع) بوده و جبرئیل امین را در ارسال پیام الهی به محمد(ص) خائن قلمداد می کند زیرا او پیام الهی را به جای علی(ع)، به محمد(ص) نازل کرده است. وقایع نگار دیگر جنگ های صلیبی ژاک دو تیری نیز نوشته است که«علی و شیعیان او به پیامبر افترا بستند و شریعت او را مورد حمله و هجوم قرار دادند.»
کتاب تصویر شیعه در دائره المعارف امریکانا، در پی اثبات این موضوع هم هست که با باز شدن باب روابط روابط تجاری و سیاسی دول اروپایی با ایران در عصر صفویه زمینه مسافرت جهانگردانی نظیر پیر رافائل دومانس و ژان شاردن به کشور ما را فراهم آورد و بدین طریق مواردی از آراء و عقاید، آداب و عادات، شعائر و مراسم، گرایش ها و تمایلات شیعیان ایران و رهبران آنها مورد مشاهده و گزارش گری آنان قرار گرفت. مطالعات دانشگاهی در زمینه شیعه شناسی در اروپا با تأسیس کرسی زبان عربی در دانشگاه های اکسفورد(انگلیس) و لیدن(هلند) در نیمه اول قرن هفدهم آغاز گردید که در آن استادی به نام پوکک با بهره گیری از منابع اهل سنت به معرفی مذهب تشیع پراخت و استاد دیگری به نام جولیوس پاره ای از کلمات قصار و خطب حضرت علی(ع) را ترجمه نمود. این مطالعات اگر چه به طور پراکنده در قرن بعد نیز ادامه یافت ولی هنگامی به اوج خود رسید که منافع کشورهای استعماری غرب در خاورمیانه و سرزمین های اسلامی ایجاب نمود تا برای شناخت هر چه دقیق تر این جوامع، مطالعات روشمند و مستمری را در زمینه اسلام و مذاهب اسلامی صورت دهند.
مجموع مقالات برگرفته و ترجمه شده از دائره المعارف امریکانا نشان می دهد به دلیل بهره گیری از منابع اهل سنت در شناخت و معرفی مذهب شیعه توسط غربی ها، غالب نگاه ها یکسویه است و بیشتر نظر اهل سنت درباره شیعه در این دائرالمعارف بازتاب داده شده است. به عنوان مثال، در معرفی«اهل سنت»آمده است:«اهل سنت» بخش اکثری مسلمانان اند، که تقریباً 90 درص از کل آنان را تشکیل می دهند و غالباً- هر چند به طور غیر دقیق-«راست آیین»(ارتدوکس) نامیده می شوند. (ص 84) در پایان این مقاله، نقدی به قلم محمدرضا غفوریان بر این نوشته آمده است: این که اهل سنت 90 درصد از مسلمانان را تشکیل می دهند نیازمند ارائه مستند علمی و آمار قابل اعتماد است. (همان صفحه) همچنین در مقاله ای که راجع به کشور«ایران» است و در آن درباره گروه های مذهبی توضیح داده شده، آمده است: قریب 98 در صد کل جمعیت ایران را مسلمانان تشکیل می دهند. بیش از 90 درصد این گروه به اهل شیعه و بقیه که بیشتر کُرد، بلوچ و ترکمن هستند، به اهل تسنن وابسته اند. همچنین در این دائره المعارف درباره  مسلمانان شیعه آمده است: شیعیان ایران به فرقه«امامیه» که فرقه اصلی موجود شیعه است، وابسته اند. شیعه امامیه که به اثنی عشریه، نیز معروف است. دوازده امام یا رهبران ملهم از سوی خدا را، که نخستین آنها[حضرت]علی[ع] داماد[حضرت]محمد[ص] و یازده امام بعدی، از ذریه او و همسرش [حضرت]فاطمه [س] دخت[حضرت]محمد[ص]هستند، مورد تکریم قرار می دهند. شیعه امامیه معتقدند: امام دوازدهم در قرن نهم از نظرها غایب شده است و روزی برای خاتمه دادن به ظلم و آغاز عصر عدالت و مساوات، بر خواهد گشت. مطابق آموزه امامیه، تا زمان ظهور[حضرت] مهدی[عج]، اساساً هیچ حکومت غیر دینی مشروعیت ندارد و رهبری امت به مجتهدان و روحانیان آموزش دیده در فقه و کلام اسلامی، واگذار شده است. برداشت سنتی از این نظریه آن بوده است که رهبران دینی (در عصر غیبت) باید حکومت ها را مشاوره دهند، هدایت کنند و در صورت لزوم مورد انتقاد و تذکر قرار دهند. نظری که مورد حمایت آیه الله خمینی و دیگران قرار گرفت، مبنی بر این که روحانیان به عنوان وارثان لباس پیامبر، باید عملاً قدرت را در دست گیرند. ایده ای بدون سابقه (تاریخی) نیست، ولی تنها در دوره جدید و با استقرار جمهوری اسلامی ایران، در سال 1979 تحت رهبری آیه الله خمینی [ره] اهمیت یافته است.» (ص 86) در نقد و ارزیابی این مقاله، محمدرضا غفوریان و محمد تقی زاده داوری نوشته اند:«اصولاً همه مباحث کلامی شیعه درباره شرایط امام معصوم، که به عنوان حاکم شرعی در عصر حضور تلقی می شود، نشانگر عدم پذیرش عرفی شدن(سکولاریزم) در جامعه نمونه دینی می باشد...»(ص 105)
از شاخص ترین مقالات دائره المعارف امریکانا که در کتاب تصویر شیعه در دائره المعارف امریکانا انتخاب، ترجمه و نقد وبررسی شده است می توان به اسلام، امام، باب گرایی، بنی امیه، بنی عباس، بنی هاشم، بین النهرین، پیامبر و پیامبری، تصوف، جهاد، حجاز، حدیث، حسن و حسین، خاورمیانه، خلافت، خوارج، درویش، دین، روح الله خمینی، روزه، زیارت، شهید، فاطمه، فاطمیان، کعبه،کوفه، محمد(ص)، مدینه، مسجد، معاویه اول، مکه، مناره، مهدی(عج)، نجف، هجرت، هزاره و... اشاره کرد.

منبع: www.ido.ir