«ونوس» میلو، «موسی» میکل آنژ، «ژوکوند» لئوناردو داوینچی، «ایلیاد» هومر، «جمهوریت» افلاطون، « شاهنامه » فردوسـی و بسـیاری از آثـار شکسـپیر و « فاوست» گوته از این قبیلند. «کمـدی الـهی» دانته نیز اثری است که دنیا آن را یکی از بزرگترین آثار قریحه‌ی بشری دانسته است.
تا کنون متفکرین، ادبا و هنرمندان درجه اول دنیا آن قدر از این اثر تجلیل و ستایش کرده اند که مجموعه‌ی سخنان آنها در این باره خود به یقین از قـُطر «کمدی الهی» افزون می شود.
«کمدی الهی» (La Divina Commedia)، که بزرگترین اثر دانته و مشهورترین شاهکار ادبیات ایتالیا و بزرگ ترین محصول ادبی و فکری قرون وسطای مغرب زمین و یکی از بزرگترین آثار ادبی جهان به شمار آمده است، محـصـول دوران بـیسـت سـالـه‌ی غـربــت و دربدری دانته است.
شهرت خاص این اثر از همان زمان دانته شروع شد، ولی اختصاص عجیب آن در این است که بر خلاف سایر آثار بزرگ ادبی که هریک دوران افتخار بلند یا کوتاه دارند و بعد از آن اهمیتشان فرو می نشیند این اثر در تمام دوره‌ی ششصد ساله ای که از تدوین آن می گذرد، جز مدت کوتاهی در عصر رنسانس همواره در صدر آثار ادبی مغرب زمین جای داشته است.
«کمدی الهی»، در درجه ی اول یک اثر شاعرانه‌ی استادانه‌ی بسیار عالی است. دانته با این مجـموعه نه تنها بزرگترین اثـر ادبـی کـشـور خـود را آفـرید ه، بـلکـه « زبان» مـملکت ایتالیا را پی ریزی کرده است.
بعد از انتشار «کمدی الهی»، این اثر مقیاس و محک سخن پردازی زبان ایتالیایی است، هم چنان که زبان سعدی و حافظ ما «حد سخن دانی» فارسی به شمار می رود؛ زیرا هنوز هم کسی نتوانسته است در ایتالیا پا از حد دانته فراتر گذارد، هم چنان که کسی نتوانسته بهتر از سعدی و حافظ ما سخن بگوید.
در درجه ی دوم «کمدی الهی»، یک داستان استادانه‌ی بسیار عالی است که از قدرت داستان پردازی دانته حکایت می کند طرز گفتار و شیوه ی نقل حوادث و وقایع و دقتی که در وصف جزییات و ریزه کاری های «سفـر» به دوزخ و برزخ و بــهــشت بــه کـار رفتـه، بـدیـن داســتـان طولانی صـورتی خاص می دهد و آن را به شـکل سـفرنامـه‌ی واقـعی یک مـسافر در می آورد، به طوری که ازهمان اول خوانـنـده فـرامـوش می کـنـد که آن چـــه می‌خواند زاده‌ی خیال پردازی یک شاعر است، و بالعکس چنین می پندارد که واقعاً یک نفر مسافر، هم چنان که از شهری به شـهری و ازکشـوری به کــشـوری سـفـر می کند، در این جا به سفر دنیای دیگر رفته و این حوادث را عیناً به چشم دیده و جزییات آن را یادداشت کرده است تا برای دیگران نقل کند. حتی از روی مندرجات این مجموعه، به آسانی می توان «نقشه ی جغرافیایی» دوزخ و طبقات مختلف آن و طول وعرض قسمت‌ها و همواری و ناهمواری جاده ها و وضع رودها و برج و باروها وصخره ها و غیره را تعیین نمود؛ این قدرت عجیب، در جلب توجه خواننده «و جذب او» از راه به کاربردن کلمات و تشبیهات و استعارات و جملات خاصی که تأثیر آنها به دقت و با تسلط کامل در روان شناسی حساب شده است دانته را یکی از نوادر عالم ادب کرده است.
یک نویسنده و دانتـه شنـاس معـروف معـاصـر امـریـکایی، به نام «مک الیستـر» دراین باره می نویسد: «ترکیب صداها، آثارترس، ترحـم، وحـشـت، نفرت،اشتیاق، نگاه و گفتار در سراسر این اثر بخصوص در «دوزخ» طوری است که هر کس بی اختیار خودش را در وسط آن صحنه احساس می کند که دانته برای او تجسم می کند، چنان که می توان وی را استاد واقعی هنر سه بعدی دنیای امروز دانست.»
«کمدی الهی» یک اثر عالی فکری و فلسفی است این مجموعه در حقیقت عصاره‌ای است از علوم و اطلاعات و نظریات و عقاید فلسفی چند هزار ساله‌ی بشری که در آن با ترکیب خاصی در آمـیخته ‌اند. در این کـتاب چـنان که گفـته اند «مجموعه‌ی کـمالات و مـمیزات انسـانی به علاوه‌ی طبیعت و گذشته و حال، مـحصـول خاصـی پدیـد آورده که بـرای همه‌ی مردم جهان و همه‌ی ادوار و قرون قابل درک و استفاده باشد.»

گردآوری: گروه ادبیات سایت تبیان زنجان