معرفی"10 کتاب برای شناخت ایران" توسط سایت نوول اوبس فرانسوی


سایت ادبی نوول اوبس فرانسوی، چندی پس از سی و یکمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی 10 عنوان کتاب معرفی کرد و از آنها به عنوان "آثاری برای شناخت ایران" نام برد. شاید در وهله اول باید این اقدام سایت نوول اوبس را در میان هجوم اخبار سیاسی علیه ایران، حرکتی مثبت ارزیابی کرد اما این، همه واقعیت نیست./
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): این آثار در وهله اول به دو دسته تقسیم می شوند؛ دسته نخست، آثار تحقیقی یا غیرداستانی اند و دسته دوم آثار داستانی. اما هر یک از این دو دسته به دو نوع تقسیم می شوند. دسته نخست آثار تحقیقی، شامل آثاری از محققان فرانسوی اند و دسته دوم، آثاری اند که نویسنده آن یک ایرانی- اعم از اپوزیسیون یا غیر آن- است. گروه دوم- آثار داستانی- نیز به دو گروه تقسیم می شود؛ آثار ترجمه ای چون آثار زویا پیرزاد و آثار داستانی کسانی که جزو پناهندگان سیاسی به فرانسه اند و از ابتدا به فرانسه و برای مخاطب فرانسوی نگاشته شده اند.

شاید در وهله اول باید این اقدام سایت نوول اوبس را حرکتی مثبت ارزیابی کرد که در میان هجوم اخبار سیاسی، خصوصا در ایامی که ایران به دلایل مختلف سیاسی چون راه اندازی دو مرکز جدید غنی سازی اورانیوم، پرتاب آزمایشی ماهواره بر سیمرغ به فضا، آغاز به کار ناوچه جماران و ...قرار گرفته، نگاهی فرهنگی به ایران انداخته و در بین آنها نیز گاهی آثار نسبتا معقولی دیده می شوند که شائبه سیاسی بودن این مطلب را کمی کمرنگ می کنند؛ هر چند عکس اصلی مطلب، عکسی از رییس جمهور ایران باشد. البته نباید وجود آثار نویسندگان چپ گرا و از اعضای گروهک منافق و لیبرال را بین آثار معرفی شده، از نظر دور داشت.

نخستین اثر غیرداستانی از محققان فرانسوی که نوول اوبس اقدام به معرفی آن کرده، متعلق به ژان- پل رو، متخصص فرانسوی در زمینه جهان اسلام و محقق مرکز تحقیقات ملی فرانسه به نام «تاریخ ایران و ایرانیان، از آغاز تا امروز» است. نویسنده مقاله در معرفی این اثر علاوه بر اینکه از آن به عنوان «بهترین اثر تاریخی» که ناشر تاکنون در کارنامه خود داشته نام می برد، آورده است: «نویسنده ورای "شخصیت باثبات" پارس، امکان آشنایی با تاریخی جهانی را امکان پذیر می کند که برای شناخت متون کتابهای مقدس، دنیای هلنی، زندگی مسیح، امپراتوری روم، تمدن هند و حتی عشق های رمانتیک دوره قرون وسطی ضروری است. نویسنده در ضمیمه این کتاب، اطلاعات مفیدی راجع به ایران ارائه داده است.»

نویسنده نیز در یادداشت پشت جلد این کتاب که سال 2006 منتشر شده، یادآور می شود: «تحقیقات راجع به ایران جایگاه شایسته خود را در کشور ما نیافته و شناخت ما از ایران و ایرانیان بسیار سطحی است. انگار حجاب بزرگی مانع از این است که چیز دیگری غیر از شوش، پاسارگاد، اصفهان، شیراز، هرات، سمرقند، شعر و مینیاتور ایران را بشناسیم. باید اجازه داد پرتوهای واقعی این کشور بدرخشند، چون آسمان آبی بی نظیرش، کویرهای وسیع با شن های طلایی اش، کوه های عریانش، الهیات دوران روشنگریش، گنبدهای پوشیده از کاشی های لاجوردی اش و ... شناخت ایران امروز برای هر مورخی که می خواهد صادق باشد، ضروری و اجتناب ناپذیر است. چطور می توان کتاب مقدس را بدون توجه به تبعید او به بابیلون و فرمان کوروش، ناجی خواند؟ چطور می توان راجع به یونان مطالعه کرد و جنگهای ایران و یونان را نادیده گرفت؟ چه کسی جرات می کند اهمیت پایتخت امپراتوری روم در جنگ طولانی اش با پارتها و ساسانی ها را ندیده بگیرد؟ و ...»

کتاب بعدی از این گروه، اثری ارزشمند از شرق شناس معروف، هانری کربن به نام «وجوه روحانی و فلسفی در اسلام ایرانی» است که در اواخر سال 1991 وارد بازار نشر فرانسه شده است. نویسنده مقاله در معرفی این اثر یادآور می شود: «خلاصه کردن بنای عظیم - اثری 4 جلدی- فیلسوف، شرق شناس و متخصص مسلم فرهنگ فارسی و تفکر شیعه، که تلاش می کند به ما نشان دهد چگونه اسلام ایرانی راه آشتی بین عقلانیت و وحی را می دانسته، سخت است. به نظر کربن فایده این تحقیق، ورای شناخت دنیای پارس، پیشنهاد برای بازنگری در فلسفه باطنی غیرجزمی است...» نویسنده مقاله اشاره می کند که به دنبال مرگ هانری کربن یک سال قبل از انقلاب اسلامی ایران، کریستین ژامبه با همکاری محمودعلی امیرمعزی، کار وی را ادامه می دهد و در اثری به نام «شیعه چیست» تحقیقاتش را ارائه می کند.

اثر بعدی که ژانویه سال 2009 وارد بازار نشر فرانسه شده، اثر رابرت بائر، افسر ارشد سابق سازمان سیا در خاورمیانه است. «نحوه تعامل با ایران: ابرقدرت جدید» که پیش از این در مطبوعات ایران معرفی شده است، جایگاه ایران را به عنوان قدرت جدی در منطقه خاورمیانه معرفی می کند.

و اما کتاب بعدی،نوشته ای از آرمین عارفی، روزنامه نگار جوان و کم تجربه فرانسوی ایرانی تبار است که برای شناخت بیشتر کشور والدینش و برای کشف بیشتر حرفه روزنامه نگاری در 21 سالگی راهی ایران می شود و خاطرات دو سال زندگی در ایران (2005-2007) را روایت می کند.
این روزنامه نگار خام و جوان به نظر می رسد خیلی زود آنقدر تجربه روزنامه نگاری کسب کرده که می تواند در 21 سالگی از هر کاه کوهی ساخته و حتی با مواردی مواجه شده است که تاکنون به چشم هیچ ایرانی نیامده است!

اثر بعدی از بهمن نیرومند - نویسنده، مترجم و فعال سیاسی چپ گرای ایرانی مقیم آلمان و عضو گروهک منافق و لیبرال،کتابی است با عنوان: «ایران: به سوی شکست». نویسنده مقاله در معرفی این اثر  اشاره می کند که اطلاعات نیرومند «از درون ایران» به دست آمده!
 گفتنی است نیرومند به زبان آلمانی می نویسد و این نخستین اثر اوست که در سال 2007 به زبان فرانسه ترجمه و وارد بازار نشر این کشور شده است.

اثر بعدی، یکی از آثار فرهاد خسروخاور، محقق ایرانی مقیم فرانسه و استاد مدرسه عالی تحقیقات علوم اجتماعی پاریس است به نام «مردم شناسی انقلاب ایران: رویایی غیرممکن» که در سال 2000 منتشر شده است. از آنجا که خسروخاور به زبان فرانسه می نویسد و به ترجمه آثارش به زبان فارسی فکر نکرده، در ایران شناخته شده نیست و فقط اخیرا کتابی به نام «فرهاد خسروخاور، زندگی و آثار» توسط محسن متقی (1386 از سوی انتشارات نشر و نظر) به فارسی منتشر شده است. اما شایان ذکر است که خسروخاور آثار زیادی در خصوص ایران امروز دارد که می توان آنها را به سه دسته تقسیم کرد: نخست نوشته های او در باره انقلاب ایران و تحولات جامعه ایران در بیست و پنج سال گذشته با آثاری چون «گفتمان مردمی در انقلاب ایران» و... تحقیقات و پژوهش های او در باره اسلام و دینداری مسلمانان در جامعه فرانسه، چون «جمهوری فرانسه و مساله حجاب و روسری» و «اسلام جوانان» است و بالاخره اندیشه ورزی های فلسفی خسروخاور شامل دو اثر «جستجوی خویشتن ، گفتگو در باره سوژه با آلن تورن» و «رکن قدسیت» و انتشار نزدیک به صد مقاله در باره موضوعات مختلف در نشریات فرانسوی و انگلیسی زبان است.
خسروخاور که از اعضای مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور (ایران) و عضو هیات علمی و استادیار پژوهشی این مرکز است، به تازگی ارتباطش را با مراکز علمی در زمینه جامعه شناسی ایران بیشتر کرده است و احتمالا آثار وی به فارسی ترجمه و وارد بازار نشر ایران خواهند شد.

در نهایت به دسته دوم، یعنی آثار داستانی می رسیم. در این قسمت، دو اثر از زویا پیرزاد معرفی شده است؛ «طعم گس خرمالو» که سال 2009 توانست جایزه ادبی نشریه کوریه انترناسیونال را به خود اختصاص دهد و «عادت می کنیم»، نخستین اثری که مخاطبان فرانسوی را با پیرزاد آشنا کرد. زویا پیرزاد از اوایل دهه 1380 با نخستین رمانش «چراغ ها را من خاموش می کنم»، خود را به مخاطبان ایرانی شناساند و جایگاه نویسنده ای را که از طبقه مرفه می نویسد، شخصیت هایش باورپذیر و ساده و صمیمی اند، به دست آورد؛ جایگاهی را که در فرانسه نیز تجربه کرد.

و اما آخرین اثر از این لیست ده گانه، اثری سطحی، زرد و ضعیف متعلق به شهدخت جوان، به اصطلاح روزنامه نگار ایرانی روزنامه فیگارو و یکی از افراد لائیک و از مخالفان جدی حجاب و عفاف است.

می توان علاوه بر لیست ارائه شده از سوی سایت نوول اوبس، به معرفی آثار دیگری که بر پیشخان کتابفروشی های فرانسه درباره ایران وجود دارد، پرداخت. ولی مساله اینجاست که همین نتیجه به دست خواهد آمد. یعنی این آثار یا آثاری خواهند بود که مخالفان غربزده ایرانی نوشته اند و در آن راست و دروغ را در هم می آمیخته و به خورد مخاطب ناآگاه خارجی داده اند یا آثاری از محققان فرانسوی خواهند بود که دیدی از بیرون دارند و البته بیشتر به تاریخ دور ایران می پردازند و کمتر می توان جامعه معاصر ایران را در آنها دید. ولی آنچه شرایط فعلی ایجاب می کند و به نظر می رسد جای آن بین آثار موجود در باره ایران خالی است، آثاری جامعه شناسانه و با نگاه از درون به ایران است؛ آثاری در حوزه تاریخ و ادبیات معاصر. آیا تاکنون این سوال به ذهن مان رسیده که چرا اثری از مورخان و جامعه شناسان ایرانی که با فراز و فرودهای تاریخی سه دهه ایران از نزدیک آشنایند و تحلیل های درخور توجهی ارائه می دهند، راهی به پیشخان کتابفروشی های خارج از کشور نمی یابند؟ چرا ادبیات معاصر ما که می تواند معرف جامعه امروز ایران باشد، این همه در خارج از کشور ناشناخته است؟ مساله، جهانی شدن تاریخ و ادبیات ایران نیست که جهانی هست، بلکه به نظر نگارنده، همت جدی در اینباره در راستای همان مبارزه با تهاجم فرهنگی است که همه از آن سخن می رانند. شناساندن ایران امروز به جهان، فارغ از جنبه های سیاسی آن، یعنی آگاه کردن دوستان نادان، یعنی خلع سلاح کردن دشمنان دانا، یعنی باورمند کردن جوانانی که به محض اینکه پا از مرز ایران بیرون می گذارند، خودباخته زرق و برق غرب می شوند و آنچه دارند را، از گذشته و امروز، به هیچ می انگارند.

ناگفته نماند که با مرور مختصر فعالیت رایزنی های فرهنگی ایران در خارج کشور، که وظیفه عمده آنها معرفی "ایران فرهنگی" به مخاطب خارجی است، می توان چند اثر چون ترجمه "چهل حدیت از امام (ره)"، آثاری از استاد شهید مرتضی مطهری یا دکتر علی شریعتی را دید. قطعاً نباید و نمی توان درباره ارزش ارائه این آثار تردید به خود راه داد، ولی مساله اینجاست که این آثار چطور می توانند به پیشخان کتابفروشی های کشور های بیگانه راه پیدا کنند؟ به عنوان مثال، رایزنی فرهنگی ایران در پاریس، ضمن معرفی آثار فوق در حد چند جمله، از علاقمندان دعوت می کند برای تهیه این آثار به خانه فرهنگ ایران مراجعه کنند! آیا می توان این نحوه ارائه آثار را با حجم زیاد کتابفروشی های زنجیره ای که در سراسر فرانسه شعبه دارند و نویسندگانی که آثارشان در ابتدای مطلب به آنها اشاره شد و حمایت همه جانبه ای که از آنهامی شود و فرصت بسیار مناسبی برای ارائه آثارشان به مخاطب دارند، مقایسه کرد؟

بی شک، لذت دیدن اثری ارزشمند و بر اساس واقعیت که به غرورملی ما در خارج از مرزهای ایران اضافه کند، مثل لذت دست یابی به غنی سازی اورانیوم و پرتاب ماهواره به فضاست.