موران، استاد دانشگاه استانبول و کمریج، که از پیشروان نقد ادبیات مدرن در ترکیه است کتاب «نظریه‌های ادبیات و نقد» را در سال ۱۹۷۲ منتشر کرده است. وی با این اثر نشان علمی «بنیاد زبان ترکی» را به دست آورد و کتاب او تاکنون مورد توجه بسیار صاحب‌نظران قرار گرفته است.

این منتقد ترک در مقدمه کتاب خود نوشته است:‌ «در یک حادثه‌ی هنری چهار عنصر نقش بازی می‌کنند: هنرمند، اثر، مخاطب و جهان بیرون (جامعه). با کمی دقت درمی‌یابیم که هریک از نظریه‌های هنری متوجه یکی از این چهار عنصر است. در کتاب حاضر نظریه‌های بنیادینی را برگزیده‌ام که می‌توانند نمونه‌هایی باشند برای این چهار درک هنری متفاوت و سعی کرده‌ام که ادعاهای هریک را در رابطه با جوهر هنر و کارکرد آن توضیح دهم. به‌رغم وجود نظریه‌های دیگر، فکر می‌کنم که هریک از آن‌ها با اندک تفاوتی، موافق یکی از چهار روشی باشند که یادخواهد شد.»

مفهوم «هنر» و نظریه‌های راجع به نقد آن در مرکز ثقل کتاب این نویسنده ترک وجود دارد. به عنوان مثال در کتاب تقریبا پرحجم «نظریه‌های ادبیات و نقد» می شود با مفاهیم و نظریه‌هایی چون «نظریه محاک»، «نقد اکسپرسیونیستی»، «نقد امپرسیونیستی»، «نقد فرمالیستی»، «نقد مخاطب محور»، «نقد با رویکرد به اثر»، «نقد کهن‌الگو گرا»، «نقد ساختارگرا»، «رابطه روان‌کاوی و نقد»، دیدگاه‌های عینی یا ذهنی در زیبایی‌شناسی، وجود یا عدم رابطه ادبیات با حقیقت و کارکرد ادبیات و قابلیت یا عدم قابلیت تعریف آن، آشنا شد.

کتاب حاضر اندکی آشفته به نظر می‌رسد و از الگوی زمانی یا الگوی خاص دیگری برای درج مطاب در پی یکدیگر استفاده نکرده است. احتمالا ویرایش‌های فراوانی که بر این اثر صورت گرفته و درج مطالب جدید و حذف برخی از مطالب از آن در چاپ‌های متمادی به این آشفتگی دامن زده است. «نظریه‌های ادبیات و نقد» حتی بعد از مرگ مولفش در سال ۱۹۹۳ مورد ویرایش قرار گرفته و جستجویی ساده در اینترنت نشان می‌دهد که در نوبت‌های مختلف منتشر شده است. نیز گزیده‌هایی از آن نیز به صورت مجزا در ترکیه منتشر می‌شود تا مورد استفاده دانشجویان قرار بگیرد.

ناصر دوران، مترجم این کتاب نیز در مقدمه‌ای که برای ترجمه خود تالیف کرده، تاکید می‌کند: «کتاب در زمان حیات مولف هشت بار تجدید چاپ شده و در هر نوبت یافته‌های جدید بدان افزوده شده است. موران مطالبی را که در این مدت اهمیت خود را از دست داده یا از اهمیت‌شان کاسته شده، به تناسب پیراسته است. ترجمه فارسی از چاپ آخر کتاب انجام گرفته است.»

وی همچنین در این یادداشت بر علمی بودن این کتاب تاکید کرده و نوشته است: «توضیحات مولف و یادداشت عزیز نسین [نویسنده ترک]، که در پشت جلد آمده،‌ این نکته را تایید می‌کند. از سوی دیگر در ایران کتاب درسی مرتبط با این موضوع، که در عین سادگی از جامعیت نسبی نیز بهره برد، اگر هم وجود داشته باشد، کم است. یکی از انگیزه‌های مترجم در ترجمه این کتاب رفع این کاستی است.»

چاپ اول ترجمه فارسی «نظریه‌های ادبیات و نقد» در شمارگان ۱۱۰۰ نسخه و با قیمت ۷۵۰۰ تومان، پاییز امسال توسط موسسه انتشارات نگاه منتشر شده است.