مینا اسماعیلی

کتاب حاضر شامل هشت فصل و دیباچه ای از مولفان است. در دیباچه آمده است که تحقیق گراندد تئوری یا نظریه ی بسترزاد یکی ازرویکردهای تحقیق کیفی است که تشریح نظری و تبیین الگوهای جاری در بسترهای مختلف، مطلع نظر پژوهشگر این رویکرد است.
فصل اول با عنوان «معرفی تحقیق گراندد تئوری»، به معرفی رویکردهای مختلف تحقیق از نظر کمی و کیفی می پردازد. یکی از این رویکردهای تحقیقی در عرصه ی پارادایم کیفی که هدف اولیه از کاربرد آن پی بردن به معانی عمیق و درونی واقعیت از دیدگاه خود افراد است، گراندد تئوری است. به عبارت دیگر گراندد تئوری یا نظریه ی بسترزاده عبارت از یک رویکرد تحقیقی است که به منظور مطالعه ی پدیده های اجتماعی طراحی شده است. این تحقیق با استفاده از مجموعه ای منظم از روش های جمع آوری داده ها کمک به طراحی نظریه به روش استقرایی از داده ها می کند. این بخش سپس به ریشه یابی این تحقیق در مکتب علوم اجتماعی و اختصاصا در مکتب تعامل گرایی سمبولیک از نظر روان شناسی اجتماعی و جامعه شناسی می پردازد. نویسنده در این تحقیق که خلق نظریه در جریان تحقیق واقعی به وقوع می پیوندد، نظریه پردازی را بر اساس انجام تحلیل مقایسه ای می داند که میان گروه های مختلفی از افراد مرتبط با یک موضوع مشخص انجام می شود که مورد نظر محقق نیز هست. در ادامه به هدف اصلی تحقیق گراندد تئوری می پردازد و نظریه های مختلفی را که در مورد وجه تمایز این تحقیق با دیگر روش های تحقیق کیفی مطرح است را مورد بحث و بررسی قرار می دهد. در زمینه ی جایگاه تحقیق گراندد تئوری در تحقیقات کیفی، می خوانیم که این تحقیق در در واقع کاوشی برای مطالعه ی فرایندهای اجتماعی اساسی است که از این طریق شناخت ارتباطات بین رویدادها را میسر می سازد. سپس زمینه ی تاریخی این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد که توسط دو دانشمند جامعه شناس به نام های گلیزر و اشتراوس اولین بار در سال 1960 میلادی طراحی شد و دیدگاه های ویژه در خصوص گراندد تئوری را توسط اشتراوس توضیح می دهد. پیش فرض های تحقیق گراندد تئوری، قضایایی اساسی این تحقیق که شامل چهار قضیه ی هدف، نظریه، محقق و نمونه گیری نظری در فرآیند تحقیق کیفی است، هم چنین مهارت های مورد نیاز یک محقق گراندد تئوری که شامل مهارت های چهار گانه ی تفکر، ارتباطی، انسانی و قدرت خلاقیت است، مطالب بعدی این فصل اند. بخش های دیگر این فصل به توصیف دقیق اجزای مختلف این تحقیق می پردازند. از جمله سوال تحقیق، نمونه گیری نظری، حساسیت نظری، روش مقایسه ی مداوم، تحلیل کد گذاری و طبقه بندی، یادآور نویسی، خلق نظریه، اطمینان از دقت عمل، ملاحظات اخلاقی و جایگاه این تحقیق در دیسیپلین پرستاری. در پایان این فصل چنین توضیح داده می شود که در تحقیقات پرستاری، رویکرد گراندد تئوری به دنبال کشف مشکل اصلی بیماران، خانواده ها، پرستاران و سایر عوامل مربوط به سلامت از یک سو و از سویی دیگر کشف راه کارهایی است که این افراد برای کنترل مشکل مربوطه به کار می برند.
 فصل دوم با عنوان «مکاتب فلسفی در تحقیق گراندد تئوری» مکاتب زیر را به تفصیل مورد بررسی قرار می دهد و ارتباط هر یک از این مکاتب با گراندد تئوری توضیح داده می شود تا محققان گراندد تئوری با آشنایی با زمینه های فلسفی آن بهتر و موثرتر این رویکرد تحقیقی را مورد استفاده قرار دهند. مکاتبی چون مکتب تعامل گرایی سمبولیک، تاریخچه، ماهیت و دیدگاه های آن مکتب عمل گرایی و مکتب ساختار گرایی.
در فصل سوم به دیدگاه های مختلف در این تحقیق پرداخته شده است. در این بخش اشتراکات و تفاوت های گلیزر و اشتراوس – کوربین توضیح داده شده است. بخش «پیدایش مساله ی تحقیق» چهار طریق را که می توان با آن ها از نظر اشتراوس و موربین (1998 میلادی) مساله ی تحقیق را تبیین کرد عنوان می کند:
1* دریافت پیشنهادها از استادی که در حال اجرای تحقیق در موضوع مورد مطالعه است.
2* استفاده از متون فنی مثل مقالات تحلیلی و متون غیر تکنیکی (غیر فنی).
3* تجارت فردی و حرفه ای.
4* خود تحقیق به عنوان منبع.
مولف هم چنین نمونه گیری نظری را مورد بررسی قرار می دهد که عبارت از فرآیندی پیش رونده در جمع آوری داده ها به منظور ایجاد نظریه است که به واسطه ی آن، تحلیلگر به طور ترکیبی داده هایش را جمع آوری، کد گذاری و تحلیل می کند و تصمیم می گیرد که با توجه به نظریه ی در حال پیدایش، چه داده هایی برای ادامه ی تحلیل مورد نیازند و آن ها را کجا می تواند پیدا کند. کدگذاری باز، کدگذاری محوری، کدگذاری انتخابی یا پیشرفته و سپس یادآورنویسی بخش های دیگر این فصل اند.
 در فصل چهارم موضوعات بحث برانگیز موجود در تحقیق گراندد تئوری به تفصیل توضیح داده می شوند. امروزه تحقیق گراندد تئوری در بسیاری از دیسیپلین های دیگر نظیر جامعه شناسی، باستان شناسی، علوم بهداشتی و تجارت مدیریت به کار می رود. کاربرد گسترده ی گراندد تئوری در انواع دسیپلین ها باعث شده که هر کدام روی عناصر این رویکرد تحقیقی نقطه نظرها و سلیقه های متفاوتی را اعمال کنند که به نوبه ی خود، موجبات پیدایش موضوعات بحث برانگیز چالشناک در این رویکرد تحقیقی را فراهم آورده اند. لذا هدف از این فصل، آشنایی خواننده با برخی از موضوعات بحث برانگیز مطروح درمطالعات مختلف است تا بدین وسیله با مروری بر آن ها به محققان پی گیر گراندد تئوری کمک کرد تا هنگام اجرای این رویکرد تحقیقی با آگاهی بیشتری مراحل آن طی شود.
در فصل پنجم کتاب با فرآیند تحلیل در تحقیق گراندد تئوری آشنا می شویم. هدف تحلیل در رویکرد گراندد تئوری خلق نظریه ای انتزاعی در راستای تبیین آن چیزی است که در داده های تجربی نهفته است. از این رو، رویه های مختلفی از تجربه و تحلیل جهت تامین این هدف طراحی شده اند. بنا براین در این فصل، ابتدا روش کلی از فرآیند تحلیل در تحقیق گراندد تئوری مورد بحث قرار می گیرد و در ادامه روش ترکیبی در تجزیه و تحلیل بر اساس آموزه های روش های تحلیلی موجود، همراه با ذکر مراحل آن به تفصیل معرفی خواهد شد تا شاید راه گشایی برای محققان تازه کار در اجرای تحلیل در گراندد تئوری باشد. استنتاج پیام نهفته درداده های تجربی، بصیرتی عمیق همراه با دانایی محقق گراندد تئوری را می طلبد.
«چشم دل باز کن که جان بینی              آن چه نادیدنی است آن بینی»
فصل ششم با عنوان فرآیند ارزش یابی در تحقیق گراندد تئوری، توضیح می دهد که تحقیق گراندد تئوری از تحقیقات کیفی به منظور خلق نظریه است. همان طور که قبلا اشاره شد، در تحقیقی گراندد تئوری، نظریه ها از بطن داده ها استخراج می شوند نه این که توسط محقق از مطالعه ی دیگری گرفته شده و بر داده ها تحمیل شوند؛ به عبارت دیگر داده های به دست آمده از گزاره های مشارکت کنندگان در مطالعه چه اندازه باشند و حتی سوال تحقیق چه باید باشد. به دلیل نبود توافق روی روش های تحقیقی کیفی، لازم است که محقق هنگام طراحی نظریه، فرآیند کار خود را توضیح دهد تا فرآیند متخذه قابل ارزشیابی باشد. به همین منظور در کتاب به توضیح معیارهای ارزش یابی در ساخت نظریه می رسیم. در مرحله ی بعد، دقت عمل یا صحت سنجی در تحقیق گراندد تئوری مورد مطالعه قرار می گیرد. هم چنین راه کارهای افزایش قابلیت اعتبار در این تحقیق، بحث دیگری است که متذکر می شود: قابلیت اعتبار، عبارت است از نحوه و وضوح و درستی در توصیف پدیده ی مورد نظر. قابلیت اعتبار در تحقیق کیفی زمانی مهر تایید می گیرد که مشارکت کنندگان و هم چنین خوانندگانی که دارای تجربه انسانی مشابهی بوده اند، تجارب توصیف شده توسط محقق را همانند تجربه ی خود تشخیص دهند. در بخش های بعدی این فصل به راه کارهای افزایش قابلیت حسابرسی در تحقیق گراندد تئوری و راه کارهای افزایش قابلیت حسابرسی در تحقیق گراندد تئوری و راه کارهای افزایش تناسب داده ها در این تحقیق می رسیم.
فصل هفتم به جمع آوری اطلاعات در تحقیق گراندد تئوری می پردازد. در تحقیق گراندد تئوری، داده ها معمولا کیفی اند، اما گاهی ممکن است محقق داده های کمی را نیز با توجه به پدیده ی مورد نظر جمع آوری کند. معمولا انواع مختلفی از روش های جمع آوری اطلاعات در تحقیقات کیفی نظیر مصاحبه، مشاهده، حکایت ها، بحث گروه های متمرکز و سایر موارد مورد استفاده قرار می گیرند، اما از آن جایی که روش های مصاحبه، بحث گروه متمرکز و مشاهده به کرات در مطالعات گراندد تئوری به منظور جمع آوری اطلاعات استفاده شده اند و پرداختن به سایر روش ها نیز ممکن است خارج از حوصله ی این کتاب باشد، در این فصل فقط به معرفی این سه پرداخته شده این کتاب باشد، در این فصل فقط به معرفی این سه پرداخته شده است. لذا خواننده ی گرامی در صورت لزوم می تواند برای آشنایی با سایر روش های جمع آوری اطلاعات به کتب مربوط به تحقیقات کیفی مراجعه کند. عنوان بعدی، اصول نظریه پردازی در تحقیق گراندد تئوری است که در فصل هشتم شاهد آن هستیم. هدف این فصل آشنایی بیشتر با اصول زیربنایی و ارزیابی، تکامل و ارزشیابی نظریه است که به تفصیل به آن پرداخته می شود. یکی از موارد بحث شده در این فصل مفاهیم کلی است که توضیح می دهد نظریه مجموعه ای سازمان یافته، متحد و منظمی از گزاره های مرتبط با شوالات مهم مطرح در یک دیسیپلین است که در قالب یک کل معنی دار با یک دیگر ارتباط یافته اند. نظریه را می توان هم به صورت یک ابزار و هم به عنوان یک هدف تلقی کرد. در بخش «مشخصات نظریه ها» می خوانیم: نظریه، امکان سازمان دهی ارتباط بین مفاهیم، توصیف، تئضیح، پیش گویی و کنترل آن ها را برقرار می سازد. بخش پایانی کتاب به موضوع نظریه ها در پرستاری: اجزا، تکامل و ارزش یابی می پردازد. به منظور پاسخ گویی پرستاران درباره یماهیت عملکرد خود، مطلوب است که آن ها از نحوه ی تکامل نظریه، اجزای آن، معیارهای ارزش یابی و قضاوت روی نظریه ها آگاه باشند. این آگاهی مستلزم دانش آن ها درباره ی مفاهیم تشکیل دهنده ی نظریه، گزاره های ارتباطی بین مفاهیم، الگوها و معیارهای ارزش یابی نظریه هاست که در قسمت های پایانی به توضیح این موارد پرداخته شده است.

منبع:علوم و فنون_ دی ماه1387