دکتر محمد رضا حافظ نیا / استا د دانشگاه

تربیت، کمال اجتماعی، رشد و شعور جامعه استراتژی می خواهد

• برآورد جناب عالی از فرهنگ عمومی کشور چیست و با چه رویکردی می توان به یک جمع بندی واقع بینانه رسید؟
در خصوص فرهنگ تعاریف مختلفی ارائه شده است، فرهنگ مجموعه ای از ارزش هاست که در یک جامعه یا ملتی وجود داشته و طرز تفکر بینش، عقیده و باورها، رفتار و شیوه زندگی مردم را منعکس می کند و منظور از فرهنگ عمومی همان ارزش های مشترکی است که در جامعه فراگیر می باشد یعنی ارزش فراگیر جنبه عام پیدا می کند و بر آن کثرت فرهنگ عمومی اطلاق می شود. این ارزش ها در حوزه های تفکر، اندیشه، عقیده و باورها، جنبه های ساختاری و همچنین جنبه های علمی مثل رفتار و شیوه زندگی انسان ها قرار دارد که دو ویژگی و خصلت دارد 1 خصلت جمعی که همه افراد مردمی که در یک گروه جامعه، ملت یا یک واحد جغرافیایی هستند همه را در بر می گیرد و 2 این خصلت ها و ارزش ها تحول پذیر هستند. یعنی ماهیت ثابتی ندارند و با گذر زمان و تبعیت از جامعه در حال تحول خواهند بود. پس به طور کلی می توان گفت فرهنگ انعکاسی از ارزش هاست. در تقسیم بندی فرهنگ می توان فرهنگ را به دو صورت تقسیم بندی کرد. 1. صورت عینی،2. صورت ذهنی برخی از ارزش های عینی و برخی دیگر ذهنی هستند. نوع دوم طبقه بندی ارزش های این است که خصلت ها و ارزش های فرهنگی از زاویه ساختاری بودن یا کارکردی بودن تقسیم شوند ارزش ها در آنجایی که مربوط به رفتار می شوند مثل آداب و رسوم و مناسبات اجتماعی و اخلاقیات مثل سبک زندگی و الگوی زیست، معاشرت ها و... جنبه های کارکردی فرهنگ هستند و در جایی که به باورها مربوط می شوند اعم از دینی و غیر دینی یعنی مربوط به عقاید، ایدئولوژی، ذائقه ها و دیدگاه های فلسفی و صفات مشترک می شوند جنبه های ساختاری هستند.

• ارزش هایی که مجموعه آنها فرهنگ را می سازد چگونه و توسط چه کسانی تولید شده و منشا و مرجع و سرچشمه های ارزش ها چیست؟
سرچشمه ها به 4 دسته عمده تقسیم می شود اویلن سرچشمه دین و ادیان می باشد که در هر جامعه ای بخشی از ارزش های فرهنگی جامعه را ادیان تولید می کند. دومین سرچشمه محصول طبیعت است بخشی از تولیدات فرهنگی ارزش ها ریشه در خصلت ها محیط زیست انسان و در واقع جغرافیای طبیعی انسان دارد. سومین سرچشمه، فرهنگ های دیگر است و فرهنگ های غالب یا پیشرو معمولا عناصری را تزریق می کنند که به فرهنگ های پیرامونی سرایت کرده و در آنها رسوخ می کند. و بالاخره چهارمین سرچشمه تاریخ و سنت و چیزهایی که در گذر زمان نهادینه شده بوده که در جامعه استقرار پیدا می کنند و به صورت آداب و سنن باقی می مانند و اینها ریشه در تاریخ یک ملت یا قوم یا گروه دارند. اما تولید کنندگان و پرودیسورها ارزش ها را می آفرینند. خود آنها ارزش ها را خلق می کنند. انسان هایی که درحوزه هنر، ایدئولوژی، اندیشه و فلسفه قرار دارند ارزش ها را متحول می کنند و ارزش ها را نیز می آفرینند ولی خودشان از آن سرچشمه ها مایه می گیرد مثلا یک شاعر، یک خطاط، یک هنرمند، موسیقی دان، فیلمساز، با شعر، موسیقی، خط، هنر و فیلم می تواند یک ارزش فرهنگی را نسخ یا ابداع کند اما خود او این ارزش ها را از آن سرچشمه های اصلی می گیرد.

• برخی از صاحبنظران – حال چه با رویکرد عینی یا ذهنی و یا ساختاری و کارکردی- بر این باورند که ما دچار آسیب جدی در عرصه فرهنگ شده ایم، آیا این صحیح است؟ اساسا چگونه مساله فرهنگ عمومی را آسیب شناسی می کنید؟
فرهنگ ها با لذات منشا هویت یک گروه انسانی هستند که به فرهنگ تعلق دارند و در واقع فرهنگ ها هویت ساز هستند انسان ها دوست دارند که هویت شخصی داشته باشند. ضمن اینکه خود را متعلق به یک هویت جمعی می دانند نسبت به برخی از هویت ها خودشان را متمایز می دانند فرد با پدید آمدن احساس تمایز در یک مجموعه هم فرهنگ ضمن دفاع از ارزش های فرهنگی خودش، سعی می کند آن ارزش ها را فرهنگ کند و یک خودآگاهی فرهنگی و هوشیاری نسبت به این فرهنگ با این خصلت ها که منشا هویت برای اوست و این هویتی که او را از دیگران متمایز می کند به فرد دست می دهد که پایداری فرهنگ را تضمین می کند چون هویت و وجود خودش را در آن می بیند که اگر آن نباشد یک انسان بی هویت می شود. عامل دومی که بر پایداری فرهنگ می تواند کمک کند، مسئله قدرت فرهنگی است یعنی پایداری یک فرهنگ به نشو و نمای یک فرهنگ و گسترش حوزه آن و به موقعیت ژئوپلتیکی یک کشور ، ملت یا جامعه در نظام سیستم جهانی بستگی دارد. اگر فرهنگ در موقعیت قدرت در دنیا قرار داشته باشد ضمن حفظ خودش آن را انتشار داده و فرهنگ الگو می شود و دیگران از آن الهام می گیرند لذاست که در بحث آسیب پذیری یا اثر گذاری و اثر پذیری فرهنگی باید ابتدا موضوعی تحت عنوان رابطه فرهنگ ها با هم را بررسی کرد که چه نوع الگوهایی در رفتارها وجود دارد. از جهت جغرافیایی دارا بودن یک جغرافیای فرهنگی متنوع در جهان چه در سطح کلان و چه در سطح خورد واقعیتی انکار ناپذیر است فرهنگ جهانی بشری و تقسیم آن به ده کلان فرهنگ جغرافیایی در جهان و تقسیم و تجزیه هر کلان فرهنگ نشان می دهد که از نظر جغرافیایی یک نظام دارای سلسله مراتب فرهنگی بوده که از سطح کلان شروع می شود و تداوم می یابد تا جایی که دو روستا در ضمن اینکه در یک واحد جغرافیایی که نسبت های فرهنگی مشترک با هم دارند ولی احساس تمایز می کنند و احساس مکانی یک انسان با انسان دیگر در روستای کنار هم فرق می کند با قبول این نظام سلسله مراتب فرهنگی مکانی و بالتبع تکثر فرهنگی به نتیجه رابطه داشتن فرهنگ ها با یکدیگر می رسیم. ما در رابطه فرهنگ ها چهار نوع رابطه را می توانیم تصور کنیم. 1. رابطه تعاملی: زمانی که دو مجموعه فرهنگی از تبادل ژئوپلتیکی برخوردار باشند و داد و ستد عناصر فرهنگی بین دو مجموعه فرهنگی برقرار هست از لغت زبانی تا ارزش های کلان تر تبادل خواهند داشت در این جا این دو فرهنگ حساسیتی نسبت به هم ندارند چون مبادله و رابطه فرهنگی در این الگو به صورت مسالمت آمیز می باشد. 2. رابطه تاثیرگذاری یک سویه: زمانی که دو واحد فرهنگی وجود دارد که یک واحد از نظر قدرت در موقعیت ضعف و دیگری در موقعیت برتر است. و قدرت برتر تولید کننده نُرم ها و ارزش های فرهنگی خواست ارزش های فرهنگی ساختاری و کارکردی در حال تحول خودش را بر جوامع پیرامونی و تابع و واحدهای فرهنگی ضعیف تزریق می کند. این تزریق دو روش دارد روش اول روش طبیعی است که با استفاده از موقعیت الگویی زمانی رخ می دهد، جامعه تابع فرهنگ ضعیف سعی می کند این فرهنگ قوی را الگو قرار بدهد و آن ارزش ها را بگیرد و در جامعه ما گونه ای از این نوع برداشت فرهنگی از فرهنگ مسلط رخ داده است. روش دوم آن است که خود آن فرهنگ صاحب قدرت سعی کند ارزش هایش را به صورت اکتیو و فعال انتشار بدهد و تلاش می کند که اقتصاد فرهنگی اش جهانی شود و در تاریخ نمونه های متعددی از این قبیل داریم، این رابطه یک سویه اثر گذار هست. 3. رابطه یک سویه اثر پذیر: زمانی که یک فرهنگ موقعیت تابع پیدا می کند و در سیستم جغرافیایی جهانی موقعیت پیرامونی را پیدا کرده، این فرهنگ تحت تاثیر فرهنگ مسلط قرار می گیرد حال یا به ناچار تحت فشار فرهنگ مسلط، ارزش های فرهنگ مسلط را می پذیرد و یا این که افراد جامعه اش برای آن فرهنگ موقعیت الگویی قائل هستند و الگو می گیرند و در آداب، رفتار، سلوک، مناسبات اجتماعی، سیستم آموزشی سیستم حقوقی و... به آن شکل در می آورند. حتی اگر از یک سیستم مثلا سیستم اقتصادی الگو گرفته شود کشور الگو گیرنده تحت اثرپذیری جامعه پیشرفته مقتدر الگو دهنده قرار می گیرد. 4. الگوی چهارم، رابطه بی اثری: در جوامعی که هیچ کنش فرهنگی چه از نوع رابطه سلطه یا زیر سلطه یا تعاملی وجود ندارند و ارتباطی وجود ندارد یا به دلیل اینکه فاصله های جغرافیایی و مکانی آن قدر زیاد هست که با هم کاری ندارند یا در این میان فرهنگ هایی هستند که اینها بیشتر تاثیر پذیر هستند. ایننوع رابطه بین فرهنگ خیلی کم هست مثل فرهنگ ایران و فرهنگ شیعی، در مورد آسیب پذیری در جامعه باید از نظر منطقه ای بررسی شود که موقعیت کشور ایران در نظام جغرافیایی جهان کجاست؟ اگر کشوری تاثیر پذیر باشد موقعیت ژئوپلتیکی او نسبت به فرهنگ مسلط موقیعت پیرامونی و حاشیه ای می شود که این بحث در جامعه تاحدودی دیده می شود مسئله تهاجم فرهنگی یا آسیب پذیری فرهنگی، به خصوص یک سری خصوصیات رفتاری نسل جوان نشان می دهد که کانون تولیدی این ارزش ها از بیرون و از فرهنگی مسلطی که برای جوانان موقعیت الگویی پیدا کرده می باشد. جذب موقعیت الگویی و فشار از مرکز و ایجاد مکش از داخل به طور مضاعف با هم فضای فرهنگی یک جامعه یا واحد جغرافیایی را متاثر می کند که از دیدگاه محافظه کاران فرهنگی یا کسانی که نگران فرهنگ بومی خودشان هستند و آن را منشا هویت می دانند حمل بر آسیب پذیری جامعه می شود چرا که ارزش های بومی میدان را خالی می کنند. وقتی از هویت ملی صحبت می شود و منشا هویت ملی که همان فرهنگ بومی است، از یک طرف هویت ملی لازم است و از سوی دیگر یک رابطه ژئوپلتیکی یک سویه وجود دارد در مقایسه با کارکرد این دو نوع رابطه می بینیم که احساس خودآگاهی که برای هویت ملی لازم است بعضا در برابر اثر پذیری فرهنگ ناشی از قائل شدن موقعیت الگویی فرهنگ مسلط نقش کمرنگی پیدا می کند. یعنی وقتی احساس ملی افراد در جامعه به گونه ای باشد که قدرت مسلط صرفا نقش موقعیت الگویی را بدون فشار پیدا کند احساس هویت ملی خیلی کمرنگ شده اما اگر فرهنگ مسلط با زور بخواهد عمل کند در فرهنگ عمومی حساسیت و یک نوع مقاومت ایجاد می شود اما فرهنگ های مسلط سعی می کند از استراتژی قرار گرفتن در موقعیت الگویی برای انتشار فرهنگ استفاده کنند نه از برش و فشار چون واکنش ایجاد می کند و فرهنگ ملی پررنگ می شود.

• در حوزه فرهنگ عمومی چه پرسش هایی وجود دارد که لازم است واکاوی شوند و به نحو بایسته و شایسته با آن برخورد شود؟           
ابتدائا باید روی فرهنگ عمومی ایران تمرکز شود اول اینکه هدایت فرهنگی چیست و خصلت های ذاتی فرهنگی ما چیست صفات عمومی فرهنگ و ارزش ها چیست اینها باید آنالیزه شده و مشخص بشوند. که این کار دانشگاهیان و مسئولین مربوطه هست که تعریفی از فرهنگ عمومی ایران بدهند با ویژگی های آن و اینکه منشا آن چیست. سوال دوم: این ارزش های فرهنگی از کجا ریشه گرفته اند و منشا آنها چیست. مزیت های فرهنگی آنها چیست یعنی این فرهنگ نسبت به فرهنگ های دیگر چه مزیتی دارد که در یک الگوی تعاملی این مزیت های فرهنگی بتواند مورد داد و ستد قرار بگیرد در رابطه با فرهنگ ها با هم 103 سال پیش رادسل پایه گذار جغرافیایی سیاسی جدی بیان کرد که هر فرهنگی با لذات میل به گسترش فضا دارد مگر اینکه موانعی جلو یآن ایجاد شود یا فرهنگ قوی تر سدی ایجاد کند و تعارض ها و تزاحم های فرهنگی ایجاد شود بخشی از نزاع ها در ادبیات ژئوپلتیکی جهان ریشه در همین آموخته های فرهنگی دارد. فرهنگ برای گسترش یافتن یا باید در محیط الگویی قرار بگیرد یا قدرت داشته باشد یا از اهرم زور استفاده کند و با مزیت های داشته باشد که دیگران آن را نداشته باشند و آن مزیت ها سبب منتشر شدن آنها شود. در مورد فرهنگ عمومی باید این سوال شود که مزیت های فرهنگی ما چیست؟ چرا فرهنگ بومی یا جامعه ما احساس می کند که باید برخی از خصلت ها و ارزش های فرهنگی بومی را بر خصلت های فرهنگی دنیا ترجیح بدهند. از آنجایی که فرهنگ مجموعه ارزش هایی است که حالت پویایی و دینامیکی بودن را دارد سوال بعدی این است که کدام عناصر و ارزش های فرهنگی باید در مسیر تکامل وکمال قرار بگیرد که با شرایط زمانه انطباق پیدا کنند به گونه ای که برای نسل های بعد اموری تحمیلی تلقی نشوند. لذا فرهنگ باید بازسازی شود و عناصر فرهنگی انحصاری با توجه به ذات دینامیکی جامعه بشری باید ساخته، تعمیر و آپ تودِی شوند.

• سهم و نقش نخبگان، رسانه ها، دانشگاه و به طور کلی نقش فرهنگ سازان را در فرایند شکل پذیری و تحول چگونه تحلیل می کنید؟   
نقش فرهنگ سازان، نخبگان و دانشگاهیان... خیلی زیاد هست چرا که اینان ذائقه فرهنگی و رویکردهای جدید می آفرینند و در بازسازی وکمال می توانند نقش عمده ای ایفا کنند. امروزه در کنار آن فرهنگ سازان کلاسیک مثل شعرا، نویسندگان، عرفا، عقلا، فلاسفه، موزیسین ها، سیستم خیلی نقش آفرینی می کند صدا و سیما و کلا رسانه ها می توانند خیلی از مسائل را تغییر دهند. با اجرای یک فیلم می توان  باوری را تغییر داد، امروزه نقش اصلی را باید به صدا و سیما داد، من معتقدم صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در این وظیفه ضعیف عمل کرده ایت کار خیلی شده است اما کار بی برنامه بوده است. صدا و سیما باید جوانان را تربیت کند تربیت اجتماعی و کمال اجتماعی جامعه، رشد و شعور جامعه استراتژی می خواهد، که در صدا و سیما به چشم نمی خورد و تفکر قوی در صدا و سیما که انجام این ماموریت اساسی که همانا تربیت و کمال یابی اجتماعی آحاد اجتماع است دیده نمی شود آنارشی اجتماعی که وجود دارد، بی نظمی هایی که ریشه اجتماعی دارد، قانون شکنی هایی که به مقدار نسبتا زیادی ناشی از جهل است راه حل این معضلات وظیفه چه کسی است؟ چه کسی باید رفتارهای حسنه و معاشرت ها و آداب های اجتماعی مطلوب را در جامعه ایجاد کند؟ چه کسی باید آموزش قانونی بدهد. آموزش و پرورش و رسانه ها این وظیفه را به عهده دارند که رسانه ها اعم هستند و رسانه های تصویری نقش موثری را می توانند داشته باشند. البته رسانه های مکتوب هم می توانند موثر باشند اما با سخنوری خیلی نمی شود موثر بود آیا می شود گفت سخنرانی ائمه جمعه کافی است، ائمه جمعه اگر محبوبیتی داشته باشند که متاسفانه بنا به هر دلیلی روز به روز مقبولیتشان را از دست داده و نمی توانند موقعیت الگویی پیدا کنند الان رفت و آمدی مثل گذشته ندارند بلکه حتی آنان هم باید از روش های تکنیکی جدید استفاده کنند. به هر حال صدا و سیما، رسانه ها و روزنامه ها خیلی می توانند در ایجاد ذائقه های جدید، رفتارهای جدید، باورهای جدید و مطلوب نقش بازی کنند.

• کشور ما تنوع و گستردگی زیادی از لحاظ خرده فرهنگی دارد آیا خرده فرهنگ ها می توانند منشاء وفاق ملی باشند؟ اساسا اگر بخواهیم کشور را به ایالت های مختلفی تقسیم کنیم چه پیامدهایی می توانند داشته باشد؟ 
مفهوم خرده فرهنگ ها را باید در دو حوزه جغرافیا و جامعه شناسی دید. منظور از خرده فرهنگ ها در جامعه شناسی به معنای گروه اجتماعی است فرهنگ ها یک سری خصلت های خاص خودشان را دارا هستند زمانی که این خرده فرهنگ ها با هم ترکیب می شوند یک فرهنگ جمعی را شکل می دهند یک فرهنگ جمعی را شکل می دهند که خصلت های مشترک عمومی دارند که این خصلت های مشترک می تواند در وحدت و وفاق ملی نقش خاص داشته باشد. در حوزه جغرافیا از خرده فرهنگ ها به موزائیک فرهنگی یا قومی در فضای جغرافیایی مثل کشور، منطقه یا قاره تعبیر می شود. البته تعریف مشخصی برای خرده فرهنگ وجود ندارد بلکه نسبی است اینکه چه چیزی خرده فرهنگ است چرا که از فرهنگ سطح کلان که فرهنگ بشری است و انسان را از سایر موجودات جدا می کند و خصلت های بشری و حقوق بشر بر پایه همین خصلت های مشترک بنا شده، به کلان فرهنگ ها و کلان فرهنگ ها هم تقسیم بر فرهنگ های کوچکتر در داخل یک کشور یا کشورها تقسیم می شوند. باز اینها به کشورهای خرده فرهنگ کوچکتر مثل فرهنگ ایرانی، بعد فرهنگ قومی در درون خودش به خرده فرهنگ های جغرافیایی تقسیم می شود. مثل لر، فارس، بلوچ و... . در جغرافیای سیاسی دو الگو وجود دارد یکی الگوی خرده فرهنگ های متوازن و دیگری خرده فرهنگ های نا متوازن – در خرده فرهنگ متوازن گروه های قومی و فرهنگی از یک وزن نسبتا مساوی برخوردار هستند و در چنین کشورهایی معمولا سیستم فدرال شکل می گیرد یعنی کشور بر واحدهای یدکی خودگردانی تقسیم می شود ضمن اینکه این مجموعه ها در تعامل با همدیگر کشور را تشکیل می دهند. مثل سوئیس و پاکستان... در خرده فرهنگ های نامتوازن یک خرده فرهنگ قوی و مسلط هست و بقیه اقلیت اند البته موقعیت جغرافیایی این اقلیت مهم است که آیا درون اکثریت حبس هستند یا در کنار و حاشیه قرار گرفته اند مثل کشور ما که خرده فرهنگ ها که همه در حاشیه قرار دارند و بخشی از حاشیه ها با ماورای مرزها در تماس های نسبی قرار دارند. اگر جامعه و ملتی بسیط باشد انسان های ساکتی در فضای جغرافیای یک فرهنگ یک دستای داشته باشند وحدت ملی و وفاق قومی در حد عالی دیده می شود مثل فرانسوی های نیوزلند، ژاپنی ها و گرجی ها از این نمونه هستند ایران از نظر- خصلت فرهنگی شیعه یکدست هست و از مهم ترین علت های وجودی دولت و ملت ایران همین مسئله است که در تولید و تاسیس و بقای جمهوری اسلامی خیلی نقش داشته است اگر این خصلت فرهنگی رجحان پیدا کند از نظر کارکرد بر خصلت های فرهنگی واگرایانه و افراد ملت را در یک طیف و یک دسته نگاه می دارد اما اگر این خصلت فرهنگی ضعیف و سایر خصلت های فرهنگی نیز طرد شود طبیعتا مشکل واگرایی خواهیم داشت در چنین زمانی از یک سری مکانیسم ها مکانیسم مشارکت هست یعنی باید اکثریت فرصت هایی را برای اقلیت های جغرافیایی به نحو مطلوبی در امور استفاده ببرند. با سهیم دانستن و مشارکت دادن خرده فرهنگ ها در مسئولیت ها احساس نقش آفرینی در کشور بیشتر می شود و اینکه آنها خود را جزئی از پایتخت بدانند و کسانی در دولت باشند که آنها احساس کنند از نوع خودشان می باشد می توان وفاق ملی ایجاد کرد. اگر منطقه بلوچستان احساس کند جایی در معادلات کشور ندارند ممکن است نیروهای کِشنده ای آنها را به سمت خودشان بکشانند و مشکل ساز شوند. گسترش تعامل فضایی در تقسیمات کشوری و ارتباط مستقیم گروه های فرهنگی با تهران و دادن احساس مشارکت در تمام امور ملی به اندازه سهم افراد، سبب وحدت قومی می شود دولت ها باید این مکانیسم ها را تعبیه کنند. این که بلوچ در بازار تهران احساس بیگانگی کند خطرناک می باشد باید در بازار تهران چهار تا بلوچ باشند که ارتباط اقتصادی بلوچستان را با تهران برقرار کنند و در تمام سازمان های دولتی باید مکانیسم مشارکت معنا دار در همه کارها و واحدهای جغرافیایی وجود داشته باشد و این یکی از مکانیسم های قوی برای ایجاد همبستگی ملی- جغرافیایی و ایجاد پیوندهای محلی برای اجرای طرح مشارکت معنادار خرده فرهنگ ها می باشد.

• فرصت ها و تهدید های فرهنگی ما را در چه مواردی می بینید؟ و چه پیشنهادی دارید؟    
هر فرهنگی می تواند فرصت و یا تهدید داشته باشد. مهم ترین چیزی که مفهوم فرصت و تهدید را برای یک فرهنگ معنا می کند موقعیت ژئوپلتیکی کشور و ملت صاحب فرهنگ در نظام ژئوپلتیکی جهانی است. اگر کشوری در موقعیت قدرت باشد بسیاری از فرصت ها را در اختیار می گیرد و رشد و گسترش و توسعه فضایی را پیدا می کند و تهدید ها هم برایش به حداقل می رسد. به عنوان مثال آثار زبان فارسی در آناتولی در آسیای مرکزی و شبه قاره وجود دارد با نگاه کردن در آن می بینیم آثار زبان فارسی محصول دوره اقتدار ایران هست چون ایران در موقعیت قدرت قرار داشت دیگران به عنوان موقعیت الگویی به ایران نگاه می کردند حالا برای حفظ این آثار فارسی هم قدرت لازم است قدرت منظور بعد نظامی نیست بلکه منزلت ژئوپلتیکی در نظام جهانی است منزلتی که همه چیز را تحت تاثیر قرار می دهد منزلتی که یک مفهوم  ذهنی قدرت ایجاد کند نه مفهوم عینی قدرت، یعنی باید این کشور در نظام ژئوپلتیکی جهان در جایگاهی قرار بگیرد که مفهوم ذهنی قدرت برای دیگران تولید کند در چنین جایی راه برای انتشار و گسترش باز می شود و این فرصت هست و این نقطه ای است که باید دولتمردان هر کشوری به آن توجه کنند هر کشوری می تواند این کار را بکند کشورهای میکرو الان به گونه ای نقش جهانی پیدا کرده اند قطر با شبکه الجزیره، دوبی، امامرات متحده عربی، یک کشور کوچک با گزینش استراتژی منطقه آزاد با استقرار یک شبکه پردازی بسیار پیشرفته در جهان منزلت ژئوپلتیکی پیدا کرده و خودشان را مطرح کرده اند و نقش جهانی پیدا نموده اند و اینها تدابیری است که باید دولتمردان در پیش بگیرند. هر کشوری می تواند موقعیت خود را از این که هست بالاتر ببرد کشورهایی مثل ایران که ظرفیت های خیلی خوبی دارند به مراتب بهتر می توانند و این برنامه دولتمردان هست و آنها باید منزلت ژئوپلتیکی کشور را افزایش بدهند آن وقت کشور خود به خود الگو می شود این فرصت هست اما برعکس اگر کشور در حضیض قدرت قرار بگیرد و منزلتش افت پیدا کند در اینجا تخریب های فرهنگی پیش می آید فرصت ها از بین می رود تهدید ها تولید می شود و آنچه که او به عنوان عناصر فرهنگی به آن معتقد است و منشا هویت ملی آنها است تحریف شده و هویت ملی و استقلال ملی تحریف خواهد شد.

• آیا برای اصلاح فرهنگ صرفا به راهکارهای فرهنگی باید توجه کرد یا اینکه تحول و تغییر ساختار نیز لازم است؟
بسیار روشن است که تحول ساختار خود یک راهکار هست، جایگزین نیست، کار فرهنگی باید منزلت را در سیستم ژئوپلتیک جهان افزایش دهد یعنی شهروندان به فرهنگ خود افتخار کنند و در کنار این باید در نظر گرفت که برخی مسائل فرهنگی را با فرهنگ قاطی نکنیم مسائل فرهنگی را با روش های غیر فرهنگی پاسخ ندهیم بلکه قلم را با قلم، فکر را با فکر، استدلال را با استدلال باید متقاعد نمود. امور فرهنگی ذاتا اموری ظریف هستند که با فکر، ذهن و روح افراد سر و کار دارند و نمی شود با روش های فیزیکی برخورد کرد مسائل فرهنگی جزء امور ظریفه و حساس و شکننده اند که با روش ها و ابزارهای فیزیکی حل نمی شوند بلکه باید با روش های ظریف فرهنگی حل شوند هنر را با هنر، فلسفه را با فلسفه، قلم را با قلم، سخنرانی را با سخنرانی باید جواب داد. این استدلال و این رقابت روش درستی است. روش فرهنگی را اگر از غیر از این روش و... با روش فیزیکی بخواهید حل کنید انرژی سیاسی منفی تولید می کند و کار فرهنگی صدمه می بیند و خاطره بدی در شهروندان ایجاد می کند و چهره اقدام کننده فیزیکی را منفی می کند باید توجه داشت که خاطرات فرهنگی سوء و شیرین هر دو در خاطره ها می مانند.              
 

منبع:فرهنگ عمومی_ ادراه کل پروژه های سیما_ به کوشش سعید کرمی_1382